Có nên giao phối cận huyết ở chó mèo? Những lợi ích và rủi ro

Trong thế giới của những người nhân giống và chủ nuôi thú cưng, thuật ngữ “giao phối cận huyết” thường được nhắc đến với nhiều ý kiến trái chiều. Một mặt, nó được xem là công cụ để duy trì và hoàn thiện những đặc điểm ưu tú của một dòng giống. Mặt khác, nó lại là con dao hai lưỡi có thể dẫn đến những hậu quả tàn khốc về sức khỏe và di truyền cho các thế hệ sau. Bài viết này sẽ đi sâu vào bản chất của giao phối cận huyết ở chó mèo, phân tích những lợi ích, cảnh báo về các rủi ro tiềm tàng và nhấn mạnh trách nhiệm của cộng đồng trong việc nhân giống có đạo đức.

1. Giao phối cận huyết là gì?

Giao phối cận huyết là hình thức nhân giống giữa các cá thể có quan hệ huyết thống gần gũi với nhau. Mục đích chính của các nhà nhân giống khi áp dụng phương pháp này là để “cô đặc” hoặc “khóa” lại các gen quy định những đặc điểm mong muốn (ví dụ: màu lông, hình dáng, tính cách), làm cho các đặc điểm này trở nên đồng nhất và dễ đoán hơn ở các thế hệ con cháu.
Có hai hình thức chính thường được đề cập:

• Giao phối cận huyết rất gần (Inbreeding): Đây là hình thức giao phối giữa các cá thể có quan hệ huyết thống cực kỳ gần, chẳng hạn như cha và con gái, mẹ và con trai, hoặc anh chị em ruột. Mức độ đồng hợp tử (tỷ lệ gen giống nhau) ở đời con sẽ rất cao, làm tăng đáng kể khả năng biểu hiện của cả gen tốt và gen xấu.
• Giao phối cận huyết dòng (Linebreeding): Là hình thức giao phối giữa các cá thể có chung một hoặc nhiều tổ tiên, nhưng không phải là quan hệ huyết thống trực tiếp và gần nhất. Ví dụ như giao phối giữa cháu và ông/bà, hoặc giữa anh em họ. Linebreeding được xem là một phiên bản “nhẹ hơn” của inbreeding, nhằm duy trì các đặc điểm của một dòng dõi cụ thể trong khi cố gắng hạn chế các rủi ro cực đoan.

Tuy nhiên, về mặt di truyền, cả hai hình thức này đều làm tăng nguy cơ biểu hiện các gen lặn có hại vốn ẩn trong bộ gen của dòng giống.

2. “Lợi ích” hay cái cớ cho sự đánh đổi khi giao phối cận huyết ở chó mèo​?

Những người ủng hộ việc nhân giống cận huyết có kiểm soát thường đưa ra các lý do sau:

• Củng cố đặc điểm mong muốn: Đây là lợi ích rõ ràng nhất. Khi một chú chó hoặc mèo có những đặc điểm ngoại hình và tính cách xuất sắc, linebreeding có thể giúp tạo ra những thế hệ sau đồng nhất về các đặc điểm đó.
• Dự đoán được kết quả: Bằng cách giới hạn vốn gen, nhà nhân giống có thể dự đoán tốt hơn về ngoại hình, kích thước và tính cách của đàn con, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của một giống loài.
• Loại bỏ gen không mong muốn: Về lý thuyết, việc cho các gen lặn biểu hiện cũng giúp nhà nhân giống có trách nhiệm xác định và loại bỏ những cá thể mang gen bệnh ra khỏi chương trình nhân giống.

Tuy nhiên, những “lợi ích” này đi kèm với một cái giá rất đắt, một sự đánh đổi mà chính những sinh vật vô tội phải gánh chịu.

3. Mặt tối của giao phối cận huyết ở chó mèo​

Khi hai cá thể có quan hệ gần gũi giao phối, xác suất để các gen lặn mang bệnh tật gặp nhau ở đời con sẽ tăng lên theo cấp số nhân. Hậu quả là một loạt các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, làm suy giảm chất lượng cuộc sống và rút ngắn tuổi thọ của vật nuôi.

3.1 Hậu quả chung:

• Suy giảm hệ miễn dịch: Động vật cận huyết thường có hệ miễn dịch yếu hơn, dễ mắc các bệnh truyền nhiễm và khó phục hồi hơn.
• Giảm khả năng sinh sản: Tỷ lệ thụ thai thấp, số con trong một lứa ít, con non yếu ớt, dị tật bẩm sinh và tỷ lệ tử vong sơ sinh cao.
• Giảm tuổi thọ: Sức khỏe tổng thể yếu kém thường dẫn đến tuổi thọ ngắn hơn đáng kể.
• Các vấn đề về hành vi: Một số nghiên cứu cho thấy sự gia tăng các vấn đề về hành vi như hung dữ hoặc quá nhút nhát.

3.2 Các bệnh di truyền cụ thể theo giống loài:

Việc nhân giống để đạt được những đặc điểm ngoại hình cụ thể thường đi kèm với các bệnh di truyền đặc trưng cho giống đó, và tình trạng cận huyết làm cho vấn đề trở nên tồi tệ hơn.

Ở Chó:

• Chó Pug: Giống chó mặt xệ này thường phải đối mặt với Hội chứng đường thở Brachycephalic (khó thở) và một căn bệnh thần kinh gây tử vong có tên là Viêm não hoại tử ở chó Pug, được cho là có liên quan mật thiết đến di truyền.
• Chó Corgi: Thường mắc Bệnh thoái hóa tủy sống, một căn bệnh thần kinh tiến triển gây liệt hai chân sau.
• Chó Poodle: Dễ mắc Bệnh Addison, một rối loạn nội tiết tố nghiêm trọng, và các vấn đề về mắt như teo võng mạc tiến triển.
• Các giống chó lớn: Loạn sản xương hông và khuỷu tay là những vấn đề phổ biến, gây đau đớn và viêm khớp.

Ở Mèo:

• Mèo Scottish Fold (Tai cụp): Đặc điểm tai cụp đáng yêu thực chất là biểu hiện của một bệnh di truyền có tên Osteochondrodysplasia, gây ra các vấn đề nghiêm trọng và đau đớn về sụn và xương khớp trên toàn cơ thể.
• Mèo Anh lông ngắn: Giống mèo này có nguy cơ cao mắc Bệnh cơ tim phì đại, một bệnh tim có thể dẫn đến suy tim và tử vong đột ngột. Bệnh thận đa nang cũng là một mối lo ngại.
• Mèo ba tư và các giống mèo mặt tịt khác: Tương tự chó Pug, chúng thường bị các vấn đề về hô hấp, răng miệng và chảy nước mắt do cấu trúc hộp sọ bị biến dạng.

4. Lời cảnh tỉnh về đạo đức khi giao phối cận huyết ở chó mèo​

Các tổ chức thú y hàng đầu thế giới đã đưa ra những quan điểm rõ ràng về việc nhân giống có trách nhiệm.

• Hiệp hội Thú y Thế giới (WSAVA) thông qua Ủy ban Bệnh di truyền đã kêu gọi “nhân giống có ý thức về sức khỏe”. Tuyên bố của họ nhấn mạnh rằng việc lựa chọn động vật để nhân giống phải loại trừ các đặc điểm giải phẫu cực đoan gây ảnh hưởng đến sức khỏe, chẳng hạn như cấu trúc mặt quá ngắn, các nếp da quá mức hoặc kích thước quá lớn/nhỏ. Họ khuyến khích các nhà nhân giống sử dụng xét nghiệm di truyền và sàng lọc sức khỏe trước khi nhân giống.
• Hiệp hội Y khoa Thú y Hoa Kỳ (AVMA) cũng có “Chính sách về các rối loạn di truyền trong việc nhân giống có trách nhiệm”. Chính sách này ủng hộ các hoạt động nhân giống nhằm giảm thiểu hoặc loại bỏ các lo ngại về sức khỏe và phúc lợi liên quan đến các bệnh di truyền. AVMA khẳng định rằng những động vật biểu hiện các đặc điểm di truyền ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và phúc lợi không nên được sử dụng để nhân giống.
• Những tuyên bố này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: vẻ đẹp ngoại hình không bao giờ được đặt lên trên sức khỏe và chất lượng cuộc sống của động vật.

5. Trách nhiệm khi giao phối cận huyết ở chó mèo​

Việc ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc của giao phối cận huyết không chỉ là nhiệm vụ của các nhà nhân giống mà còn là trách nhiệm của cả cộng đồng yêu thú cưng.
Đối với người đang có ý định nhân giống:

• Học hỏi và nghiên cứu: Tìm hiểu kỹ lưỡng về di truyền học, các bệnh phổ biến trên giống chó/mèo bạn đang nuôi.
• Xét nghiệm di truyền: Thực hiện các xét nghiệm ADN cho thú cưng của bạn để sàng lọc các gen mang bệnh tiềm ẩn trước khi quyết định phối giống.
• Lưu trữ hồ sơ phả hệ: Ghi chép cẩn thận lịch sử phả hệ của vật nuôi để tránh việc vô tình phối giống các cá thể có quan hệ quá gần.
• Ưu tiên sức khỏe: Luôn đặt sức khỏe và tính khí tốt lên trên các đặc điểm về ngoại hình. Sẵn sàng loại bỏ những cá thể không đạt tiêu chuẩn sức khỏe ra khỏi chương trình nhân giống.
• Tránh cận huyết gần: Tuyệt đối không thực hiện giao phối giữa cha-con, mẹ-con và anh chị em ruột.

Đối với người đang tìm mua thú cưng:

• Chọn nhà nhân giống uy tín: Tìm những nhà nhân giống có tâm, sẵn sàng cung cấp giấy tờ chứng minh sức khỏe và kết quả xét nghiệm di truyền của chó/mèo bố mẹ.
• Đặt câu hỏi: Đừng ngần ngại hỏi về lịch sử sức khỏe, phả hệ và các biện pháp mà nhà nhân giống đã thực hiện để đảm bảo sức khỏe di truyền cho đàn con.
• Cân nhắc việc nhận nuôi: Các trung tâm cứu hộ có rất nhiều chó mèo đáng yêu thuộc mọi giống loài đang chờ đợi một mái ấm. Nhận nuôi là một hành động nhân văn và giúp giảm gánh nặng cho các trại cứu hộ.

Đối với tất cả chủ nuôi:

• Triệt sản: Nếu bạn không có ý định nhân giống chuyên nghiệp và có trách nhiệm, hãy triệt sản cho thú cưng của mình. Đây là cách hiệu quả nhất để ngăn chặn việc giao phối cận huyết vô tình và giảm số lượng động vật vô gia cư.

Giao phối cận huyết, dù được biện minh bằng mục tiêu tạo ra những cá thể “hoàn hảo”, nhưng lại thường xuyên mở ra cánh cửa cho vô số nỗi đau và bệnh tật di truyền. Sự hoàn hảo của một giống loài không nằm ở những đặc điểm ngoại hình cực đoan được đẩy đến giới hạn, mà nằm ở sức khỏe, sự lanh lợi và một cuộc sống không bị dày vò bởi bệnh tật.
Hãy cùng Kimipet nâng cao nhận thức, thực hành nhân giống có đạo đức và đưa ra những lựa chọn sáng suốt khi chào đón một người bạn bốn chân, chúng ta có thể góp phần xây dựng một tương lai nơi mọi chú chó, chú mèo đều có cơ hội tận hưởng một cuộc sống trọn vẹn và khỏe mạnh.